Identiteit

De onderwerpen en onderwijsdoelen worden door de overheid en door de school zelf bepaald.
Vanuit de overheid worden voor de onderbouw de kerndoelen en voor de bovenbouw exameneisen opgesteld. Dat zijn uiteenlopende doelen waar elke school in Nederland met leerlingen aan moet werken. Daarnaast kunnen er nog onderwerpen zijn waar de school zichtbaar en actief mee bezig moet zijn, zoals burgerschap.

De school zelf heeft ook veel invloed op het lesprogramma. Dat is immers afgesproken in het bekende artikel 23 van de grondwet. Binnen de kaders van de wet mag de school uiting geven aan de eigen identiteit.
Vanuit de kerndoelen en exameneisen is het verplicht om als school leerlingen onderwijs te geven over bijvoorbeeld seksuele ontwikkeling en diversiteit, evolutie en omgang met andersdenkenden. Tegelijkertijd heeft de school binnen deze wettelijke kaders genoeg ruimte om binnen deze kaders aansluiting te zoeken bij de eigen identiteit.

Onze identiteit zit niet in de wereld waar we in leven of de mensen die we tegenkomen. Identiteit zit vooral in onszelf en is zichtbaar in hoe we met die wereld omgaan. In de les willen we telkens op zoek naar die beweging. Wat voorbeelden om te laten zien hoe dat werkt:
In de praktijk zullen leerlingen bepaalde feiten moeten kennen. Het is een feit dat veel mensen in Nederland de evolutietheorie zien als de verklaring over het ontstaan van leven. Leerlingen leren ook wat deze theorie inhoudt. Tegelijkertijd wordt hen dit niet opgedrongen als de enige en juiste theorie. Leerlingen krijgen juist de ruimte om vanuit hun eigen overtuiging naar deze theorie te kijken en daar een onderbouwde mening over te vormen.

Dit is goed zichtbaar in de manier waarop deze kennis wordt getoetst op school. Ze krijgen geen toets met evolutiefeitjes zoals bijvoorbeeld: Vraag: Hoe lang bestaat de huidige mens? Antwoord: 300.000 jaar. In plaats daarvan moeten leerlingen in de bovenbouw een betoog schrijven over evolutie (tekst waarin je duidelijk een onderbouwde mening geeft). Juist door er op deze manier mee om te gaan leren leerlingen hun eigen mening te vormen en dat onder woorden te brengen.
Een ander voorbeeld is een les over genderdiversiteit in klas 2. Het doel van de les is dat leerlingen bepaalde begrippen kennen en de docent wil daarna met de klas hierover in gesprek. In dat gesprek is er volop ruimte voor de eigen identiteit. Leerlingen leren het fenomeen kennen en door het gesprek leren ze zich ertoe te verhouden.

Voor de Islam geldt een zelfde soort benadering. Feit is dat er meer dan 1.000.000 moslims in Nederland zijn. Om goed te kunnen samenleven helpt het wel als men elkaar kent en begrijpt, immers veel leerlingen kennen nu ook medeleerlingen of anderen die bijvoorbeeld de ramadan houden. Zonder dat een leerling dezelfde overtuiging moet delen, helpt het wel als hij weet waarom dat voor de ander belangrijk is. Deze kennis en het gesprek hierover is vormend en past bij de kwalificerende, socialiserende en persoonsvormende doelen van het onderwijs.

Zeker is het leren lezen, schrijven en rekenen een belangrijke opdracht van een school. Maar het is niet de enige opdracht; dat heeft te maken met de eigenheid van de school. In lijn met de betekenis van het woordje scholè (zie kader) is de school een afgebakende ruimte waar leerlingen zich kunnen ontwikkelen. Deze ruimte wordt door de school gevuld door te werken aan drie opdrachten (vgl. het werk van G. Biesta):

1. (Kwalificatie) In eerste plaats is het natuurlijk belangrijk dat een leerling goed leert rekenen, lezen en schrijven. Er moet gepresteerd worden en uiteindelijk moet er een diploma komen.
2. (Socialisatie) In de tweede plaats leert een leerling op school samen te leven met andere mensen – ook met mensen die heel anders zijn dan hijzelf.
3. (Subjectificatie) En in de derde plaats wordt er op school gedaan aan persoonlijke vorming. Wie ben je als mens, waar sta je voor en hoe neem je je verantwoordelijkheid voor keuzes die je maakt?

Scholè

Het woordje ‘school’ heeft verwantschap met het Griekse woord ‘scholè’ dat ‘vrije tijd’ of ‘vrije ruimte’ betekent. In oude tijden betekende deze vrije tijd echter niet dat filosofen gingen poeren of Netflixen. Scholè was juist een luxe omdat men even vrijgesteld was van verwachtingen van de maatschappij en werkgevers enerzijds en van verwachtingen van thuis anderzijds. Fouten maken is geoorloofd zonder dat men meteen wordt ontslagen (niet voldoen aan verwachting van maatschappij of werkgever) of bijvoorbeeld huisarrest krijgt (niet voldoen aan verwachtingen van thuis).
In deze afgebakende ruimte kan men experimenteren, filosoferen en zich vrijuit ontwikkelen.

De bibliotheek draagt bij aan een taalrijke omgeving waardoor het lezen van boeken wordt aangemoedigd en leerlingen een positieve taalhouding ontwikkelen. Het is belangrijk dat de collectie boeken leerlingen motiveert om te lezen. Leerlingen hebben verschillende interesses en aandachtsgebieden en het helpt als er boeken zijn die daarbij aansluiten.

Het is evident dat het lezen van boeken op een belangrijke manier bijdraagt aan de drie belangrijke doelen van het onderwijs:
Kwalificatie: door het lezen ontwikkelt de leerling taalvaardigheden op een steeds hoger niveau, wat nodig is om bijvoorbeeld toetsen en (school)examens te halen.

Socialisatie: de leerling leert zich verhouden tot de samenleving waarin niet iedereen hetzelfde is. Lezen is een manier om kennis te maken met anderen mensen en hun leefwereld. Door hiermee in aanraking te komen leert de leerling ook waar hijzelf staat en hoe hij zich tot de ander verhoudt. De leerling leert positief-kritisch en ontvankelijk te zijn voor taal van anderen.

Subjectificatie: de leerling ontwikkelt zijn persoonlijke identiteit. Het lezen helpt de leerling te ontdekken waar interesses liggen en eigen opvattingen over tal van zaken te scherpen.

In de schoolvisie staat: het Berechja College beseft dat we onze leerlingen opleiden voor een samenleving die groter is dan het eigen dorp. Ook met taal en boeken wordt de leefwereld van leerlingen vergroot en maken zij kennis met anderen. Vanuit een veilige basis leert men zichzelf en anderen kennen en leren leerlingen elkaars mening te onderzoeken, te bevragen en te respecteren. Soms blijkt die ‘ander’ dan gewoon in dezelfde klas te zitten en wordt er op deze manier een vormend gesprek geopend.

De manier waar met literatuur wordt omgegaan sluit hierbij aan. Het helpt leerlingen de leefwereld te vergroten en zich te verhouden tot anderen. Leerlingen worden actief begeleid in dit proces waarbij de eigen identiteit van de school/ leerling een belangrijke rol speelt.

De bibliotheekcollectie bestaat grofweg uit twee categorieën: fictie en non-fictie. De boeken zijn door vakgroepen aangedragen bij de taalcommissie. Het aangedragen boek is een weloverwogen keuze van de vakgroep en past bij de vakinhoud.
De non-fictie boeken zijn gekoppeld aan een vak en kunnen gebruikt worden als naslagwerk. Dit geldt ook voor de fictieboeken. Deze zijn getoetst aan de schoolvisie, waarbij het horrorgenre is uitgesloten.

Leerlingen worden op de volgende manieren begeleid bij het kiezen en lezen van boeken:

Leesplan
Dit wordt gemaakt door elke leerling in de les Nederlands. In dat leesplan wordt het leesniveau en interesse aangegeven. Ook wordt er een doel opgesteld, zoals een niveauverhoging (bijvoorbeeld van Een leven van een loser naar Kruistocht in spijkerbroek). Zo wordt de leerling begeleid naar het eindexamenniveau (lezen van D-boeken in verschillende genres).

Docent Nederlands
De docent brengt de titels in kaart die door leerlingen worden gelezen. De docent adviseert leerlingen en gaat met de leerling over het boek in gesprek als de titel daar aanleiding voor geeft. Ook koppelt de docent aan ieder gelezen boek een verwerkingsopdracht waarin gereflecteerd wordt.

Begeleid lezen in de klas
In de les Nederlands wordt er klassikaal een boek gelezen. Dit draagt bij aan het leesniveau en geeft de mogelijkheid inhoudelijk een klassengesprek te voeren.

Bibliotheek
Leerlingen mogen naar eigen keuze een boek kiezen. Wel zijn de boeken geordend op leeftijd en leesniveau. De bibliotheekmedewerker kan leerlingen aan de hand van het leesplan adviseren over een bij de leerling passend boek.

Soms het kan goed zijn een boek te lezen dat niet direct aansluit bij de eigen leefwereld. Dit kan verschillende redenen hebben, bijvoorbeeld omdat er een leeslijst is waaruit gekozen moet worden of omdat de vakinhoud hierom vraagt of omdat een leerling zelf geïnteresseerd is. Een schurend boek is niet per definitie verkeerd en wil niet per definitie zeggen dat de school het helemaal eens is met de inhoud. Maar het kan de leefwereld wel vergroten en bijdragen aan de socialiserende en persoonsvormende doelen. Immers, een leerling leert juist in contact met andersdenkenden ook waar hijzelf voor staat en wat hij belangrijk vindt.

Een bekend voorbeeld in dit opzicht is een boek waarin een moord plaatsvindt. Dat is tegen het 6^e gebod en is uiteraard niet goed te keuren. Toch wordt het boek gelezen omdat het inzicht kan geven in gevoelens en achtergronden van slachtoffers en daders. Het kan normen en waarden opscherpen en reflectieve vragen oproepen bij de lezer, zoals bijvoorbeeld: wat zou ik doen? En waarom? Dit geldt ook voor tal van andere onderwerpen.

Desondanks heeft de school het horrorgenre wel uitgesloten omdat dit te ver weg ligt van de identiteit.
Als een boek ondanks deze toelichting toch vragen oproept die besproken moeten worden, kan de leerling altijd bij de docent Nederlands terecht.

Mochten ouders vragen hebben bij een boek, dan kunnen ze die aankaarten bij de taalcommissie. De taalcommissie neemt dan contact op om de vragen te bespreken. Het kan dan voorkomen dat twee collega’s het boek gaan lezen en een besluit nemen of het in de collectie blijft.